КЫРЫК СИР СОЛАВЛӒ

"2015 ин Нижний Новгород халан типографиштӹ лӓктӹн Кырык мары кымдем карты, кышты пӹтӓриш гӓнӓ цилӓ сола кырык марла сирӓлтӹнӹт.
Ти пӓшӓм ӹштӓш шанымаш пырен кым эдемлӓн:
Николай Владимирович Морохин - филологи наукын доктор, Нижний Новгород халашты ӹлӓ.
Дмитрий Павлов.
Анатолий Семятнёв - Нижний Новгород халашты марынвлӓн автономим вуйлатышы.
Марлаш сӓренӹт: Анатолий Семятнёв, Валентин Афанасьев.
Карты лӓкмӓшкӹ ӹшке оксаштым пиштенӹт:
Н.В.Морохин, профессор,
В.А.Пекунькин, историм тымдышы,
С.В.Цендушева, Микрӓк потребительский обществын вуйлатышы."
Тишец нӓлмӹ.

ЛЫДЫМ-ЛЫДЫМ

Ондрин Валька, Йынгы-Кушыргы

Лыдым-лыдым
Сирӹмӹвлӓэтӹм-
Сӹнзӓӓт якшаргы ӹнде вӓк.
Ядам, кыды
Тӹнгден пиш ышетӹм,
Кыдын кӱкшӹ манаш лиэш ӓк?

Теве йӱӓт
Цаткыды ӓрӓкӓм:
Изи веле цӓркӓ - йӱкшӹ трӱк.
Тиштӹ пуа
Вишкӹдӹ ӓляквлӓм.
Шамде шукы шамак лошты сӱк.

Тиштӹ кеет
Иӓн мыч яклакан,
Тӹрген-тӹрген лявӹрӓвлӓ гач...
Вуйта эдем
Корны мыч акшакла,
Тӹшкӹ-тишкӹ йӧрӹлтӓлтӹн лач.

Уке, агым,
Ам колты ямакым,
Кыды пиш алтален пуа йой,
Ам пу ӓкӹм,
Куктенӓт шамаквлӓм -
Шӧртньӹ агыл сирӹметшӹ. Той.

ЙЫЛ - ШӸЛ! ӰЖ - КӰШ!!! (тум гӹц тыртням чанген лыктым...)

Пал Генай, Йынгы-Кушыргы

Вуйжым кӱш лӱктен сӹнзӓжӹмӓт кӓрен
Нержӹм кашартен дӓ цаткыдемдӓрен

Онг вашт Комбы Корны мыч колтымла Кечӹм
Тыртнялан согоньлымла яжо игечӹм

Кӹртни ял тӹлӓнет пишок керӓл лиэш
Тышманвлӓ ваштареш кредӓлӓш дӓ шиӓш

Кӱн пӱӓм урыктышаш - Йылым сӹсӹртӹшӓш
Ӓптӓн доно цӹвӹм палшалташ сӹгӹрӹшӓш

Пач кӹлдӹм якшартен дӓ тӹрлен мужедӹн,
Керемет шӹгӓм тайы пыным пыргедӹн...

Тыл нерӹм виктӓш, тышманвлӓмӓт ӓрӓш,
Вуй кӧргӹш келеш вӓрӓшвлӓм постараш...

Пӹл тӹрвлӓм ражташ шылдырлан кымыл!
Йур вашт хӹдӹрлӓт рашкалтышвлӓ: «Йыл!!!»

Пӱӓм урыктен, кӱвлӓм шӓлӓтен, ирӹкӹм пачеш кӹл!
Йур вӹд согоньла, хӹдӹртӹш рашкалтеш: «Шӹл!!!»

Тыртняэмӹн корныжы пачылтын вел дӓ ӱлӹцӹн куза кӱш...
Мӓлӓннӓ сагаэт - «Келеш ак кел?», но тӹньжӹ сойток мӓмнӓм ӱж!

P.S. Пыргедӹт вуй кӧргӹм ӹрвезӹ дон ӹдӹр — ма тиды ылеш: «Кӱш!»
Кӱшкӹлӓ кузымла тенгелӓ ӱжӹт гӹнь? Ӓль Йыл тореш пиштӹмӹ кӱш?

ТОКЫНА ТОЛМЕМ ШОЭШ...

Пал Генай, Йынгы-Кушыргы

Тангыжын йукан коэ(э)ш
Токына толмем шоэш...
Шонг лоэш вӹдӹш шӹнзӓм -
Кӧргӹшкем кӓрем сӹнзӓм...
…....
…
.

Тетяэт поханям кӹчӓ -
Йамакемӹм чоте выча...
Полдыш-сӹнзӓвлӓм пачам,
Мӹнер ышмашкы качкам...

Келеш гӹнь йӱктӓш (ы)шкалым
Паштекет каремӹш валем...
Вӹдсӹнзӓш валтет ведрӓм -
Мӹнят тӹлӓт палшен кердӓм...

Мӓгӹрӓ тӱнӹ коти
Амасам пачай, тьоти!
Сагажок мӹнь тьотим вычем -
"Пач йӓ амасам!" - кӹчем...

Шим куды гӹц шӹкш куза -
Шолтат кыва дон кугуза
Тывыртыш падкагыльым. Ӱ дон
Качкам сагашты ик шӱдӹм...

Олмаву лӹвӓк вазам -
Йӹл корнышты моам ражым...
Сар вуян ӹрвезӹ иктӹ
Пӓрдӓш кычаш мӹньӹм чиктӓ...

Камака шайылан шӹнзӓм -
Миж лаштыкым тырын пынзем...
Папиэмӹн кидшӹ каршта -
Кӓп йӹрем шӹртӹжӹм ялшта...

Кым пистӹм окня гӹц ужын
Укшвлӓштӹм ӹрзӓлӓм тужын...
Бобикемын пачылтеш (ы)шмажы -
"Ти шелжӹ кышец лӓктӹн вазы?"

Марывлӓ чангат ош кудым,
Вӓтӹвлӓ авартат шудым...
Кыш вара мӹлӓмжӹ ӹне кешӓш -
Кыце пеле-лошкышты шелшӓш...

Саснаэт ньыргыжеш йукын -
Нерат линӹт тӹдӹ гӹц шукын...
Цаткыды пандым нӓлӓм -
Цаткыдын саснам лыпшалам...

Кӹлӓтӹш йывырт пырем -
Олмам кӹшӓнвлӓш шырем...
Пӹрцӹ лоэш калям ужам -
Чоте вет мӹшкӹржӹ шужен...

Кӹшедӹк кышкедеш ош пӹлӹм...
Цӹгӓквлӓжӹ пӹсӹн-тӹвӹльӹн
Пӹлгомнажым ыргат-тумыштат -
Мӹнят тенгеок тӹдӹм ӹштем...

Тум лаштык гӹц роэм тыртням
Ялешӹжӹ чиктем кӹртним
Йыл сирӹшкӹ коктын кенӓ
Пӱӓвлӓм ружген валтенӓ

Туан Кырык Сирнӓ тӹнгеж
Пындаш гӹцӹн куза мӹнгеш
Йылжат трӱк ӹлӹжеш-шижеш
Тангыжышкем мӹнгеш пижеш...
.
...
.......

Ош шонгым шӓлӓтен лӓктӓм -
Тыртня мыры кӱшӹц шакта...
Сӹнзӓэмӹм кымдан кӓрем
Шонгемӓшэм монам вӓрӹм...

ЦИКМӒ - КЫШЕЦ ТЕХЕНЬ ЛӸМ ЛӒКТӸН?

"КЫРАЛШЫ" газетӹштӹ (1926, №3, 18 февраль) халанан (Козьмодемьянск) первиш лӹмжӹ гишӓн сирымӹ.

ӸЛӸШТӒШ ӸЛӸЖТӒШ

Пал Генай, Йынгы-Кушыргы

Кынам вӓл корнемжӹ тӹ шонгы тум лӹвӓк миэн шоэш?

Вет декабрьын, кымлышы кечӹн, 1964-шы ин...
Тӹ цаткыды тумым мӓ ӓтям дон пулан роэн валтышна...

Казоной Вал велнӹрак тӹдӹ кок-кым шӱдӹ и кытан курымым ӹлен-шалген...
Тум лӹвӓлнӹ соланавлӓ дӓ пошкырт-тарашныр-якынырвлӓжӓт тыр-шытыр лыкышты, кынамжы чоте тыргыж, ивлӓ вашт ош понгым, пӱкшӹм-мӧрӹм, эхельжӹмӓт погенӹт...
Мӹнят погенӓм вет!

Махань увервлӓм тӹ тум переген урден вӓл техень кужы ӹлӹмӓш вашт?

Ӹлӹштӓш вашт???????? Ане-ане, ӹлӹштӓш ӹлӹжтӓш! Тумым ӹлӹштӓш ӹлӹжтӓ вет, ане?!

Тӹ тум вӓржӹмӓт вет лач иктӹ – ТӸ остатка тум ӹлӹштӓш анжыктышашлык...

Цӓрӓ пушӓнгӹ вуйышты ТӸдӹ ӹшкетжок кечӓ ыльы (ылеш!!!)...
Кӱшнӹш мардежӹм кычен монгыр гӹц монгырыш коэштӓлтӹн...

"Ӹлӹжӹн кердеш витнӹ!" - манынна мӓ - "Техень ӱштӹвлӓ вашт перегӓлт кодын гӹнь!"
Лесник дон кушыргы хресӓньвлӓнӓ тум вуйыш анжен ӹшке вуйыштым ыдырен шалгат - мам ӹштет вара?..

Вара нӹнӹ пӹсӹ пиля дон цаткыды тумемӹм пӹсӹн пилӓш тӹнгӓлевӹ...
...
Мӓгӹрӓш тӹнгӓльӹм...

...Тумемжӓт мӓгӹрӓш тӹнгӓльӹ, дӓ вес пушӓнгӹвлӓжӓт чоте мӓгӹревӹ...

Шӹп кодшы марывлӓ вел мӓгӹрӹдеок пиляштӹм шыпшедевӹ - тум кӓпӹм пӹчкедевӹ...
"Йыыыжжж-выыыжж-йыыййвввыыыжж!" - пилӓштӹ пиш вӹцкӹжӹн ньыргыжын-мӓгӹрен шонгы пушӓнгӹм пӹсӹ пӱвлӓ доно шаныдеок тарваш-пӹчкӓш вӓрештӹнӓт...
Ӓтямжӓт мӓгӹрӹде векӓт – сӹнзӓжӹм ӧрдӹжӹш сӓрен-кӱӓнгден-кӓрен...
Вара - “Лым вӹлӓн пум аралок!» - манын мӹньӹм пингӹдӹн талаштарыш...

"Ррррррууууушшшшшт!" - тидӹ пуштмы йук!

Шонгы тумем лывыргы лым вӹк лыпшалт вазы - шӹргӹ сӹнзӓвӹд тӹдӹм лывыртен...
Пӧртӱсжӓт мӓгӹрӓш тӹнгӓльӹ - луды пӹлгом кӱшӹц аварген валыш, ойхырыш пушӓнгӹ вуйвлӓм элтӓлыш - дӓ сӹнзӓвӹд йурлаок ружгаш тӹнгӓльӹ...

Тӹнӓм ужын колтышым - ТӸ остатка тум ӹлӹштӓш пӹлгом вӓрӹштӹжок пижӹн кодын - цӓрӓ тум веле ӱлнӹ киӓ - поконьык гань...
…

ТӸ-шкет ӹлӹштӓш шӹргӹ вуйышты коэштӓлтеш - йыдым тенгеок шӹдӹрвлӓ коэштӓлтӹт векӓт...
…
Мӹньым выча...

У ФОТОВЛӒ

Тиштӹ Измаил Ефимовын у фотовлӓжӹм ужын кердӹдӓ.
Пӹтӓриш партьы паштек 26 у фотом ӱлӹк валымык ужыда.
Кого тау, шергӓкӓн Измаил!