УГАРМАН ГЫЦ КЫРЫК СИРӸШ ШӒЛӒМ КОЛТА НАТОЛИ

Теве тиштӹ Натоли Семятневӹн шӓлажӹ.

Пурым шанен...

"ӸЛЯНӸКВЛӒ" ЛӸМӒН ЛЫДЫШ КНИГӒЭМ

Пал Генай, Йынгы-Кушыргы

Эртӹш ин лыдыш книгӓм постарышым дӓ пецӓтлӓш йӓмдӹлӹшӹм.

Англин дӓ руш йӹлмӹвлӓш сӓрӹшӹм.

Кок йиш книгӓ лӓктӹ.

Тиштӹ кырык марын гӹц рушыныш сӓрӹмӹ книгӓм онлайн лыдаш лиэш.

Пурым шанен...

Тау!

 

ИКТӸ КОЛА - ВЕСӸ ШАЧЕШ

Пал Генай, Йынгы-Кушыргы

Иктӹ кола - весӹ шачеш
У амасам тӱгӹ пачеш
Кӱэш кушкын
Кузен Кӱшкӹ

Шанавӹл мыч
Кӱ лоц лӓктӹн
Пӹл лош пыра
Кӓршӹм шактен

Кӱ йӓ? Лӹмжӹ улы вӓл?
Амат пӓлӹ! Ӹшке кӹчӓл
Вара йадеш тӹньӹмӓт
Ӓнят йамшы Йымымат...

Сӹнзӓвӹд мыч вӹдсӹнзӓш
Йадмаш лоэш уждым коэш
Шӹлӹн йоген пыра ӓш
Цилӓ век йамакем шоэш
Токетӓт шке корным моэш
Токемӓт...
.......

One will die — another will be born,
opening a new door into the world,
ripening, rising, reaching toward the height.

And that same one will lift as a rainbow from the Stone¹,
circling in the cloud, playing its gusli-song —
the Stone that keeps its silence,
the Stone that holds what has yet to be born.

“Who is that? Surely it has a name!”
“I do not know. You must find out…”
Even you may be asked one day —
perhaps they’ll question the God who vanished.

Across unseen waves of unanswered questions
a tear‑bright stream runs toward the well² —
the well that watches upward,
the secret rivulet of your memory.

My tale drifts everywhere,
and it will find its way to you.
And to me…

1 - Stone* - Shanavӹl Kӱ — the Stone — is a sacred place in Hill Mari lore,* where something unborn is said to sleep until the time of rising.

2 - In the Hill Mari language, “well” (вӹдсӹнзӓ) literally means “the eye of water,” and “tear” (сӹнзӓвӹд) means “the water of the eye.”

 

ТУКО МӒМНӒМ ПӒЛДӸРТӒ

Пал Генай, Йынгы-Кушыргы

Анжыдок тӓнгвлӓ - туан велнӓ гишӓн тиштӹ Туко Керӓнен (Gage "Touko" Kerӓnen) сирен лыктын. Мӹньӹн лыдыш лаштыкемӹмӓт пижӹктен - сусу линӓм. Керӓллӓ каеш токо.

Пӓледӓ вет - 2026 ин финн-угр халыквлӓн культурын тӹнг халашты Мичиган штатышкы, Хэнкок халаш ванжен.

Туко ӹшкежӹ финн ылеш, Америкышты шачын-кушкын, тӹшток ылӓ дӓ чоте пӓшӓлӓ - тевеш иктӹ паштек весӹм цилӓ финн-угр сӓндӓлӹквлӓм йӹрвеш палдӹртӓш цаца.

Пӓшӓэт ашныжы, шергакӓн Туко-тӓнг! 

АРВУЙ

Пал Генай, Йынгы-Кушыргы

Йынгы, йур дӓ кечӹ-сарвуй -

Трӱк шанавӹл кузен кеш

Тӹшец лӓктӹ токем арвуй

Шыма мӹньӹм - сӹлнӹмеш...

Нимат ам керд тореш ӹштен

Шамым тӧрлӓ - ам уж вел

Тамам тарвем, тамам тышкем -

Полтик-панды акат кел...

Кого колым кычаш палшыш

Тӹ пӓрдӓшем ак мондалт

Йори кидӹшкем шыралтыш

Ӹшӓт шаны шӹлӓшӓт...

Мондымы корным уэмдӓрӓ

Пачеш капкам пӹсмӓн вашт

Руш лоц марым ӓштӹктӓрӓ -

"Кырык Сирӹш мӹнгеш кашт!"

Тӹштӹ, тонем, туан йӹлмем -

"Йынгы йонгын перегӓлт!"

Кӱ лӹвӓлӓн шӹлнем-ӹлӹнем -

"Шӧртньӹ пӓрдӓшем кӹчӓлт!"

Шанавӹлӹм кӱ лоц лыктеш

Вӹд-вӹтельӹ - изи кек.

Шонгы вӹлӹ вӹлӓн мыктем

Алык-пӹл мыч ымбал век...

Ивлӓ эртӓт - ак йам сарвуй

Ӱпем ошем кеш гӹнят -

Кырык марла тышка арвуй!

Кырык марла вел - мӹнят!

2025

.......

Ballad of the Arvuy

Along the Yunga — rain and sun — A rainbow rose from Shanavÿl Kü. And from its arc an arvuy came, A Mari mage — and all felt new.

I cannot change the way I’m made; My thoughts obey the Hill Mari in me. But when the arvuy shows a path, I follow — simply meant to be.

He led a mighty ide to me, Straight into my waiting hand; He could have slipped back to the river — But stayed, as if he chose my land.

He clears forgotten Mari roads, He opens doors to worlds ahead; He’ll bring us back from under Russians To Kyryk Sír, our home long‑shed.

There stands our speech, our living river — “Yyngy yongyn peregält!” O Yunga, keep your freedom shining, Your waters bright, your spirit felt.

And the sandpiper — our vÿtelÿ — Rises with the rainbow’s flight; A boy on horseback crosses meadows, Galloping through his whole bright life.

Years rush on — yet still that boy Lives in me, though I’ve turned gray. Kyryk marla shapes the arvuy — Kyryk marla — I remain today.

.......

Glossary

1. Arvuy — a Hill Mari mage, a bearer of ancient knowledge. He does not “teach” in the usual sense; he awakens the jyh — the Hill Mari selfhood — and shows the path one is meant to follow.

2. Shanavyl Kü — the Rainbow Stone; a sacred cliff on the Yunga River. According to legend, the Hill Mari have been hiding beneath it for 450 years, waiting for a sign.

3. The rainbow rising from Shanavyl Kü — not just weather, but a sign: a bridge between worlds through which the arvuy can appear.

4. “Yyngy yongyn peregält!” — “Yunga, remain free, pure, and alive!” — a blessing for the river and the land.

5. Sandpiper‑ferryman (vÿtelÿ) — a messenger bird. In Hill Mari imagination, he carries not only souls and travelers, but meanings, memories, and time itself.

6. Ide (yaz’) — a companion fish. In the poem, a sign of trust: it could have escaped, but stayed.

7. Kyryk Sír — the Mountain Shore; the homeland of the Hill Mari. The place to which the arvuy leads back.

8. “From under the Russians” — an image of pressure and loss, from which the arvuy brings the Mari people back to their own land.

КӰМ ШАНАВӸЛ КӰМ ЛӰКТЕН ЛӒКТЕШ