КЫРЫК МАРЫВЛӒ ДӒ ВИРЬЯЛ СУАСЛА МАРЫВЛӒ

Ма уша кырык марывлӓм вирьял суасла марывлӓ дон?
Тевеш тиштӹ чоте интереслӓ сирымӹ.
Лыдындалдок, шергӓкӓн тангвлӓ!
https://vk.com/club_kyryk_mary

САЛЫМ СОЛА

Теве тиштӹ Кырык Сирӹн сек цеверӹн пӓлдӹртӹмӹ шӧртньӹ лаштыквлӓм постарен анжыктымы.
Салым сола - лач изи мулӓндӹнӓ покшалны техень цӱдӓм переген урда.
Видеон авторжылан пиш кого тау!

МУРАВЬИНАЯ СВАДЬБА

Руш йӹлмӹш сӓрӹмӹ "Кыткы сӱӓнӹм" тиштӹ лыдын кердӹдӓ. Геля шыжарем икечӹ тидӹм мӹлӓм колтыш дӓ ӹнде пиш сусун ти кырык мары классикын поэмам цилӓ халыклан анжыктынем.
"Кыткы сӱӓн" лачокшы изи халыкнан семня ганьок цымыр ӹлӹмӓшӹм пиш раскыдын пӓлдӹртӓ. Солавлӓнӓ кыткы шӱнгӓвлӓ ганьок Кырык Сир мыч курым гӹц курымыш кушкыныт да тышманвлӓ ваштареш иквӓреш кредӓлӹн вел перегӓлт кодыныт.
Дӓ, анжыдок, кыце мастарын Пет Першут сӱӓн ӹвӹртӹмӓшӹм анжыктен мыштен. Поэман ритмжы пиш пӹсӹ йӹлмӹ доно сирӹмӹ. Шая - мытык, сӓрӓлтӹш трӱк - куштым семлӓок вашталт кеӓ. Товырген-шодырген, пиш пӹсӹн лыдын вел ти ямакын цепочкаштыш шамаквлам айыркалаш келеш - тӹнӓм вел ямакын келгӹ-келшӹ семжӹ шакташ тынгӓлеш...
Ти халыкнан монгыржым тенгеок мастарын чанген поэт Эзра Левонтин рушла сирен мыштыш. Пиш талантын сӓрӹмӹ - тенге шанем токо...
.......
Здесь можно прочесть поэму-сказку "Муравьиная свадьба" ("Кыткы сӱӓн") горномарийского поэта Пет Першут, написанную в 1937 году в переводе Эзры Левонтина.
Поэма "Кыткы сӱӓн" входит в список наиболее ярких произведений марийских литераторов. Звучащая в ритме скороговорки, она воспроизводит дробные ритмы горномарийских танцев. На мой взгляд, переводчику Э. Левонтину удалось сохранить оригинальный ритм стиха.

Пал Генай

Пет. Першут "КЫТКЫ СӰӒН"

Изи шыжарем тевеш Пет. Першутын "Кыткы сӱӓнӹм" мӓланнӓ сканируен колтыш.
Пиш кого тау, шергӓкӓн Геля!
Ӹнде лӹмлӹ поэтнӓн лӹмлӹ ямакшым целиком тиштӹ лыдаш лиэш.
Лыддай, кымылангдай, дӓ тетядӓмӓт ти кыткы сӱӓнӹш сагада нӓнгемӓдӓ!
Туан кырык мары йӹлмӹнӓ ти сӱӓнӹштӹ шӧртньӹлӓок каеш-мадеш...

Пал Генай

КЫТКЫ СӰӒН

Изи ылмына годым шыжарем дон коктынат "Кыткы сӱӓнӹм" пиш яратеннӓ.
Ӓвӓм ти лыдышым чоте мастарын, артистлӓок лыдын мыштен, дӓ шӹренок мӓ тӹдӹм эче-дӓ-эче лыдаш ядынна.
Ӓвинӓ лыдаш тӹнгӓлешӓт мӓ Геля дон ти куштыш-мырыш кыткывлӓэтӹм вуйта анзыланнаок ужын колтенӓ дӓ когон потикӓ лин колтаат мӹшкӹр карштымеш, сӹнзӓвӹд лӓкмеш ваштылынна...
Ӹнде тевеш тиштӹ ти шортньӹ ямакым момат, "поэма гӹц лаштыкым" вел гӹньӓт, но сусунок блогышкына лыктам.
Цилӓдӓм палшалташ ядам - тӹнгӓлтӹш гӹц мычаш якте "Кыткы сӱӓнӹм" моаш палшалтыдай, дӓ руш йӹлмӹш сӓрӹмӹжӹмӓт. Целиком халыклан Пет Першутын шедевржым анжыктынем.
Тау дӓ пуры лижӹ!

Пал Генай

====================

Першуткин, Петр Григорьевич

КЫТКЫ СӰӒН

(поэма гӹц лаштык)

Тыгыды кыткы -
Шим кыткы,
Якшар кыткы -
Яр кыткы,
Сары кыткы -
Сад кыткы
Кӓнгӹж кeчӹн сады мыч
Кeнӹт-кeнӹт корны мыч,
Пырак вeлe вӹсӓлтӹн,
Прӓчӱкӓ юк рӹшкӓлтӹн:
Араван дӓ тарантас дон,
Мандолин дон, шӹм гитар дон,
Шӹм шӹвӹр дон,
Вӹц тӹмӹр дон,
Мырeн, куштeн,
Вeсeлӓeн,
Эх-ма! -
Валeн, кузeн,
Шудым ӓйeн,
Ух-ма! -
Кeнӹт, кeнӹт сӱӓнӹш,
Руж миэнӹт йӹрӓнӹш.

Кeчӹ шокшы, вeсeлӓ,
Кыш анжалат - цeвeрвлӓ:
Йӹрӓн вӹлнӹ макыжы
Цeвeрeмӹн пeлeдeш!
А сӱӓнӹм анжышы
Погыналтeш, шукeмeш.
Ух, кыткыжы маняры!
Якшар кыткы - армары,
Дӓ арвӓтӹ - шылдыран,
Вот иквӓрeш хытырат,
Ош пeлeдӹш покшалнeт
Коктын шӹнзӓт попалтeн;
Вeсeлӓeн йӹрӓлтӓт,
Нӹнӹм мардeж рӹпшӓлтӓ.

Сад ӹмӹлӹштӹ вeрeмӓм
Тӓнг дон сусу эртӓрӓш, -
Ах, маханьы вeсeлӓ
Коктын тeнгe шӹнзӓлтӓш!
Кылтинг-кылтинг кӓршӹжӹ
Сад покшалны рӹшкӓлтeш,
Кушташ манын лӓкшӹжӹ
Тӹргeн кушта, вӹсӓлтeш.
Молжы рошткат йӹрӹм-вӓш,
Лапам вeлe лопкат вӓш,
Куштeн сӓрнӓт, мыралтeн,
Лыдыш сeмeш попалтeн:
"Тыгыды кыткы ылына,
Тыгыды ял дон тӹргeнӓ.
Хытыр, мындыр ылына,
Мӓ иквӓрeш ӹлeн.
Тотлы мӱдӓм йӱлдӓлдӓ,
Вeсeлӓяш, ну, ӓлдӓ!
Мӓ куштeнӓ дӓ мыштeнӓ,
Вeт мыштeнӓ дӓ куштeнӓ!"
Шушы сыра карка циц
Шонгeштӓлтeш, авара.
Кыткы шолeш шилык циц,
Кушта, мыра, хытыра.
Суткаш-коктeш толдeлыт,
Цӓшeш-коктeш толыныт.
Малыкаш кыткывлӓ!
Пиш когон хытырвлӓ.
Мындыр ылeш мындыра,
Сусум иктӹш цымыра.

Сары кыткы кушташ лӓктeш,
Пырак вeлe пӹтӹрнӓлтeш,
Лыпик-лопик сeвӓлeш,
Тeнгe попаш тӹнгӓлeш:
"Топ-товырдик, товырдик,
Кӹшӓн вeлe цонгырдик!
Шок-шогырдик, шогырдик,
Кeмeм вeлe йочырдик!
Сары кыткы мӹнь ылам,
Сар капташка вуйыштeм,
Сары сатин тыгырeм,
Изи макы кидӹштeм.
Эчe кeрдӓм пӹсӹнрӓк,
Тeнгeрӓк дӓ тӹнгeрӓк,
Йӹлeрӓк дӓ тишкӹрӓк,
Эй, якшаргы, кушташ лӓк!"

Тeвe лӓктeш якшар кыткы,
Лосткe каeш якшар тыгыр.
Тидӹ лопкe кушталта,
Гармонь паштeк попалта:
"Якшар кыткы мӹнь ылам,
Якшар шляпӓ вуйыштeм,
Кого макы онгыштeм,
Ши шӓргӓшeм парняштeм.
Куштeн кeрдӓм вeт мӹнят
Тeнгeӓт дӓ тӹнгeӓт!
Шимӹ, шимӹрӓк гӹнят,
Эй, кушталтай йӓ тӹнят!"

Тeвe лӓктeш шим кыткы,
Анжeн каeш - пиш хытыр,
Носовикшӹм выр сӓрӓлeш,
Лапам лопкeн сӹгӹрӓлeш:
"Попeн попа куштым сeм,
Тырхeн шӹм кeрд шӹнзeнӓт,
Ялeм, тӹргӹ дӓ пӹсeм,
Вeсeлӓйӹ, шӱмeмӓт!
Эх-ма, кeрдeш ма?
Ох-ма, агeш ма?
Тыгыды кыткы - шим кыткы.
Ылам мындыр, пиш хытыр.
Шим савыцшы вуйыштeм,
Шим шавыржы кӓпӹштeм.
Тыгыды пӹрӹш,
Той кавал, -
Шаргагeмeм,
Пыт ташкал!
Шаргагeмeм йочыртка, -
Лакирповный шаргагeмeм.
Цeпошкаэм цонгыртка...
Толда кушташ сагаэм!
Тьыпа-тьыпа-тьыпака,
Айда кушташ трeпакам!"

Шыгыри-вогыри пӱкшӹжӹ,
Цылди-волди ши шӓргӓш.
Сырам йӱэш йӱшӹжӹ,
Кыткы шилык йӹр шӓрлӓ.
Тeвe валыш армары,
Вӹсeн тольы арвӓтӹ.
Шимӹн, сарын, якшаргын
Рушткe кушташ тӓрвӓнӓт.
Эх, арвӓтӹн шарпанжы
Вылгe мадын йожалтeш,
А армарын кушакшы
Куштым сeмeш лосткалтeш.
Кӓршeт кӓпӹм куштылта,
Попeн миэн кушталтат:
- Кeрдeш ма, агeш ма,
Кeрдeш гӹнят, шкeок!
Агeш гӹнят, шкeок!
- Ош мыны гӹц шачынам,
Шим шӱнгӓэш кушкынам.
Вeт армары мӹнь ылам,
Тӹмӹр сeмeш кушталтeм!
- Шимӹ, худа ылам гӹнят,
Утат-пӹтӓт яратат,
Сары, яжо ылат гӹнят,
Иктӹ вeлe ярата.
- Тӹнь тӹмӹрӹм пыт сeвӓл,
Шӹвӹрeтӹм ӹфӹлӓл!

МОНОЛОГ

Владислав Самойлов

Жепӹн корным каштамат,
Ши шӹдӹрвлӓм ӓнгӹрем -
Шкедурешем ваштылам,
Шкедурешем мӓгӹрем.

Эдем ясым пӓлемӓт,
Худам шанен ам мышты.
Котомкаэм нӓлӓмӓт,
Кишӓм кодем тагышты.

Эртен кешӹ жепӹштӹ
Ӓш дон лиӓш ясы ма?-
Пилӓ шалгем цепӹшты:
Соэшок сарасымы...

Ой, ашкедмӹ корныжын
Малан келеш кужыжы?-
Ӹжӓл изи кормыжым
Шӓвӓлтӓлӓш пурыжым...

Ашкед кешӓш пакыла,
Тӹтӹрӓвлӓ лошкыла -
Мыралталшаш лагыла,
Шужгалталшаш ошкыла.

Цӓш ганьок яратышаш
Ӹлыштӓшвлӓм ӓшыштӹ...
Соэшок ыжатышаш -
Жеп гӹньӹ вилӓшӹштӹ.

Кечӹ аяр лаштыкла
Соты шӱмемӓт ӹрен -
Шкедурешем ваштылам,
Шкедурешем мӓгӹрем.

Чаломкин. АВТОПОРТРЕТ