Мары халык ушнымаш

Эртӹш ӓрняшӹ Йолна ТВ-н видеожы эчеӓт чоте сусуэмдӹш. Сӓндӓлӹк йӹрвец сирӹшкӹнӓ толшы мары халык айом анжыктыш. Ти йиш вӓшлимӓшвлӓ пакылажат лишӓшлык ылыт дӓ ти корны дон ротньык халыквлӓнӓ иквӓреш цымырен мары йыхым цаткыдемдӓт дӓ цеверемдӓт... Тенге лижӹ!
Анжалдок - сек яратымы фотовлӓм тӹ видео гӹц лыктын тишӓк анжыктем...

Йоласал...

Эче Йоласал СПТУ гишӓн тиштӹ анжалдок. Ти видео гӹц ӹшлӓнем осовын керӓл фотовлӓм нӓльӹм...
Кӹдӓл школ тымдышвлӓэмвлӓмӓт ужын колтышым (!!!) - теве ти фотошты Кисельников Петр Никандровичӹм мон шӹндӹшым, эче Михал Иванович Скворцовым пӓлӹшӹм (солаштына ӹлен), шайлныжы Люба-ӓкам (Сидушкина Любовь Александровна) каеш... А кӱшӹл вургымла оголышты Куприн Валери векӓт? Мӓ тӹдӹ дон иквӓреш Йошкарлашты, ПЛТИ-штӹ, тыменьӹннӓ дӓ пиш друженнӓ... Пакылажы мӹнь Сибирьӹш кешӹмӓт Йоласал лык ӹлӹмӓш гишӓн мӹндӹрц вел кынам-тинӓм колынам...

А тиштӹжӹ (ӱл фото) мӓмнан ярытымы Люба-ӓкинӓ пеледӹш букет доно, тыменьшӹвлӓ лошты шалга. Йуран ӓль поранан годым мӹнь шӹренок изи квартирышкыжы амалаш пыренӓм, дӓ тӹ школ жепем гишӓн ти блогыштына "Книгӓ корны" лӹмӓн шайыштмашым сиренӓм.


А ти тошты фотоштыжы Йоласал тагынамшы вӹд вал. Мӹнь пиш раскыдын ти валым ӓшӹндӓрем - вӓтӹвлӓ со тӹштӹ шӱӓлтен шалгат ыльы. Эче сагажок момоца ыльы - ӓтям мӹньӹм тӹш кидешок намал пыртен моло...) Техень изи ылмем годшенок ӓшӹндӓрем...
"Йолна ТВ" компанилӓн пиш кого тау ти шӱм пыдыратыш видеовлӓ гишӓн...

Яргата мардеж онгвлӓ...

Тевеш, ти видеом тагачы тӓнгем анжаш яды... Анжальымат когон сусу лим... Дӓ техень коментарим сирен кодышым:
"Тау-тау, шергӓкӓн Кырык Сирем! Пиш яжо пӓшӓм ӹштедӓ... Тагачы вел тӓмдӓм вӓшлим... Ӹнде пакылаат паштекдӓ кеӓш вӓрештеш - йӓнгӹм ӹрӹктедӓ... Цӱдеем дӓ пыйырт тыргыжланем - чоте чӹдӹ ӹдӹр-эргӹвлӓ тенежӹ кӹдӓл школым пӹтӓренӹтӹш... Ӹжӓл!.. Но, мам вара ӹштет? Ӹлӹмӓш пиш чӹнь вашталтеш... Сӓмӹрӹк халыкна сӓндӓлӹк йӹр, дӓ пакылажат, шӓлӓнӓ... Но, мӹнь ӹнянем - туан мулӓндӹ гӹц мӹндӹрнӹ пижӹт гӹнят туан йӹлмӹнам дӓ овуцавлӓнӓм шӱм кӧргеш переген урдат!..."
Цилӓлӓн тидӹм ужаш келеш - Кырык Сирнӓн иргодшы патырвлӓм вӓшлимӓдӓ...

Мӹнер амашвлӓ (эче ик лаштык)

Пал Генай, Йынгы-Кушыргы

Ирок!...
Аслан Лёнит — йӓрсӹдӹм бригадирнӓ, мӓмнӓм ял гӹц кычен шокшы вӓрвлӓ гӹц тӱгӹ шыпшын лыктеш... Пӓшӓ ак вычы! Коговлӓ уже арававлӓм кӹцкенӹт дӓ цилӓ керӓл хӓдӹрӹм тӹш оптат... Изи омъюавлӓэтӹм пӹсӹрӓк ӹрвезӹ-ӹдӹрвлӓ ваштылын мыскылатат мӓжӓт йӹле погынаш цаценӓ, дӓ качдеок тӓрвӓнӹш араваш тӹргенӓ...
...Кечӹ эче лӓктеш вел,... когон ом шоэш, цӹтӹрнӹш арава вӹлнет пакыла амалаш цаценӓ, начкы ӱштӹ шуды цӓрӓ ялым лывша гӹнят...
Йонгатан, шӹмӓвычла кужын шишкен, ӹжӹвӹрвлӓ алыкым шижӹктӓрӓт, а шӹжвӹк юквлӓжӹ сотеммӹ семӹнь чӹдемӹт дӓ воксьок ямыт, вуйта ик кек весӹлӓн пӧртӱ сценӹм йонгештӓрӓ...
Тӹтӹрӓ логӹц кого пушангӹвлӓ кайыт, кыдыжы лишеммӹ семӹнь изиэмӹт-изиэмӹт да трӱк самшуды лапштаныш сӓрнӓлт кеӓт... Арава гӹц тӹргештен ик-кок пӹсӹ эргӓш тӹ тӹшкӓ гӹц каржангым кӹрӹн погатат цилӓ вӹкӹлӓ кӹшкӓш тӹнгӓлӹт. Тӹдӹ попаза гӹнь пӹсӹ вӹцкӹж кагаквлӓжӹ дон тыгыр-ялашешет пиш цаткыдын пижеш. Тевеш уже тетявлӓэт цилӓн каржангы-вырсыла мадыт, выргем гӹц ыдырал нӓлӹн имӓн каржангетӹм мӹнгеш шуат, дӓ чучыт гӹнь сусун сӹгӹрал колтат... Цилӓн ваштылыт, коговлӓжӓт лач кайышланен вел костанла чучаш цацат...
Алыкыш кыдал шомеш цилӓн шижӹт, нелӹ пӓшӓм ӹштӓш йӓмдӹлӓнӓт — имни пачеш пижӹн кодшы каржангывлӓ вел эртӹш веселӓ мадмашым ӓшӹндӓрӹктӓт...
… «Ялетӹм перегӹ!» - цаткыды мары, Сиволот, мӹньӹм поктен шон, дӓ сӓжӹ дон кымдан сален вургымла монгыр гӹц эртен анзыкем лӓктеш. «Йошт-йошт-йошт!» - цилӓ вец салым йук шакта. Мӹнят изи сӓэм дон кымдаракын салаш цацем, но иктӹ паштек весӹ, кого хресӓньвлӓ мӹньӹм эртӓтӓт анзыланем шагалыт...
...Кечӹ кузен кеӓӓт шудым кажландара - салаш нелӹрӓк лин колта... Лёнитнӓ пӓшӓм шагалта дӓ цилӓн тӹшкӓ-пушӓнгӹвлӓ лӹвӓлӓн пышкыды шуды вӹк кӓнӓлтӓш вазынна. «Маняр покосым салышыц?» - икӓнӓ иктӹм тетявлӓ ядыштыт. Бригадирнажӓт хресӓньвлӓ лошты каштеш, дӓ цилӓм тенгеок ядыштеш, вара изи блокнотыш лӹмӹштӹ ваштареш сирӓ — тӹдӹ шыжӹм, пӓшӓдӓр тӱлӹм годым, керӓл лиэш... Сӓмӹрӹквлӓ лошты шукынжок коговлӓ гӹц кок-кым покосеш чӹдӹм саленӹт, дӓ пел йукын вел Лёнитлӓн пелештӓт — слабка ылметӹм анжыкташ намыс ылын вет... Но цаткыдырак эргӓшвлӓнӓ коговлӓ гӹц ак кодеп гӹнь пиш сусун дӓ раскыдын сӹгӹрӓл колтат: «Мӹнят шӹмӹтӹм сален лӓктӹм!»...
...Тевеш шокшырак лин колтыш — цӹрцӹквлӓ цилӓ вец вуйта йӓрсӹдеок изи сӓвлӓштӹм шымат, мӱкшвлӓ пеледшӹ пистӹ йӹр мынген-цыжген чонгештӹлӹт,.. кловой пӹлгомышты раскыдын кайшы вӓрӓшвлӓ икӓнӓ иктӹ йӹр шылдыр тӓрвӓтӹдеок сӓрнӓт...
Хресӓньвлӓнӓ йуалгы ӹмӹлкӓштет амален кенӹт мол, лач кыды-тидӹ вел пел-юкын тама керӓл йыла гишан шайыштыт — сола ӹлӹмаш куштылгы нигынамат ылте векӓт...
...Тӹ жепӹн шокшы аяр шудынам ик монгыр гӹц коштыш — ӹнде авараташ келеш, вес монгыржат кошкыжы...
Лёнитнӓ шуды пучкам кидӹш нӓлӹн пыйырт тӹдӹм пынзалеш-кормежтӓлеш дӓ вара халыкым кӹньӹлтӓ: «Ӓлдок — кӹньӹлдок! Аварташ кенӓ!»
...Ти пӓшӓм халык пиш пӹсӹн ӹштен... Иктӹ паштек весӹ, цилӓн, покосвлӓ мычкет шӓлӓнен кеӓт дӓ крӓпля дон кажланыш шудым ик монгыр гӹц вес монгырыш ыдырен, авартен кузыктат...
"Крӓплям шуэт-токет ыдырет-шудым кузыктет,.. шуэт-ыдырет-кузыктет,.. шуэт-ыдырет-кузыктет..." - тӹ жепӹнок ашкедӓт, ашкыл паштек ашкыл, дӓ крӓпляэт ик шуды лаштыкымат авартыде ынжӹ коды! Тенгелӓ ровотаен хресӓнвлӓнӓ покос мыч пиш чӹнь ашкедӹт...
Кынамжы пелцӓш нарӹ вел эртӓ, а пӓшӓ пӹтен кеш — сӓрӓн мыч пылвуй якте ыдырен лӱктӹмӹ шуды рӓдӹвлӓ кечӹ лӹвӓлӓн кошкаш тӹнгӓлӹт дӓ кажланыш пеледӹш пышым изи мардеж алык мыч цилӓ векӹлӓ вӹстӓрӓ...
Цилӓ вец цӹрцӹк йук — когон тужын тьыргат, вуйта икӓнӓ иктӹм шымен-нӹжӹн сӹнгӓш цацат...
Ти йук сагана амаш вӓрнӓ яктеок шакта, вуйта цӹрцӹквлӓэт кыдалшы аравам ыжатат дӓ цилӓ алык хирӹм шижтӓрӓт: «Перегӓлтдӓ! Пакырак шӹлдӓ! Хресӓньвлӓ толыт! Сӓштӹ пӹсӹ, крӓпляштӹ кужы!..».
Мӹндӹрцок шуды пыш лоэшет тотлы шарык лем пышым шижӓш тынгӓлӹнӓ да тынӓм вел шужыш мӹшкӹрвлӓнӓ гишан цилан трӱк ашӹндӓрен колтенӓ...
Повырнажат жар тумвлӓ шайыцок цудыргыш арававлӓнӓм колын дӓ уже стӧл вӹк ире плошкавлӓм лыктын, сыкырым шулын дӓ марльы дон шӹнгӓ гӹц леведӹн стӧл кыт мыч шӓлӓтен,..
Кого падвлӓ пӹслӓнӹш тыл сага мӓмнӓм вычат — качмынажы пиш шоэшӓт мӓ кидӹм мышкындалын кужы стӧл лош ӱждеок пырен шынзынӓ...
(эчеӓт лиэш...)

Мӹнер амашвлӓ (пакылаш лаштык)

Пал Генай, Йынгы-Кушыргы

Йынгы-Кушыргы соланан алыкжы Шурышты ылын, дӓ, анжок - Шур-Кушыргы доцжат пиш лишнӹ, иктӓ кок-кым уштышышты вел векӓт. Вуйта ротньык солавлӓ кӓнгӹжӹм иквӓрешрӓк пижӹндӓлӹнӹт...
Тӹ солана алык покшалны, пасна шалгыш тумвлӓ ылевӹ, шукы агыл, лач шӹм-лу тум ӓнят. Хресӓвлӓнӓ мӹнер амашвлӓштӹм тӹ тумвлӓ лоэш, пушӓнгӹ лывӓлӓн кӓренӹт. Тӹ вӓрӹм курым мыч чоте переген урдаш цаценӹт...
Тевеш арава паштек арава амаш вӓрӹшкӹнӓ кыдал миӓт. Дӓ шонгырак марывлӓ тӧрӧк имештшӹ варешок арававлӓштым йӓстӓрӓт. Кыдыжы тум вуйыш анжен тамам кӹчӓлӹт, дӓ вара сусун сӹгӹрал колтат: «Теве-теве, равывлӓэм тишток мӹньӹм имештшен вычен кечӓт!» Дӓ тум вуйыш кузен тӹшец таен кодымы хӓдӹрвлӓштӹм валтат.
Пӹцкемӹшӓлтмеш ош мӹнер амашвлӓ рӓдӹн-рӓдӹн шӓрлӓт. Амаш сӓрӓн покшалны тыл вӓр ӹлӹжеш. Йӹржӹ кӹжгӹ тум пренявлӓ тагынамшенок киӓт, вуйта тылым оролат...
Тишток кужы ханган стӧл — повырын пӓшӓ вӓржӹ. Тӹдӹ хресӓньвлӓм шуды жеп вашт пукша — шарык пай дон кого падеш пырса лемӹм шолта, да вес падеш — чӓйӹм. Ӹрвезӓшвлӓм тӹдӹлӓн палшаш шыренок колтенӹт. Чӓй шолташ мол шим шаптыр ӹлӹштӓшым погаш, ӓль лӧчкӓ важым постараш — тожы пиш яжо чӓй пылучаялтын (тӹ важвлӓ уршы Шур сир гӹц канатвлӓ гань кеченӹт — тӹ «канатвлӓэш» кечӓлтӹн, мӓ утикӓлӓ мадынна, а кӹрӹн кеӓтӓт пышкыды ошмаш ваштылын-царгыжын кенвазынна — но керӓл важ лаштык кидешок кодеш...). Эче кечӹнь кукшы сӓвӹм тӹшкӓ логӹц лыктын кандаш келеш ыльы — тылым ӹлӹжтӓш пиш керӓл,... ӓнгӹр гӹц ӱштӹ вӹдӹмӓт кандаш топлотраок келӹн...
Вӹд кандашжы мӓ, ӹрвезӓшвлӓ, чоте яратеннӓ — имним кӹцкен Шур-Кушыргы монгырыш арава дон цудырген кыдалына. Ӓнгӹрышкок кыдал пыренӓ дӓ аравам покшалан шагалтенӓ. Сермӹцӹм лыштарен имнилӓн волям пуэнӓ — тӹдӹ вара вӹдӹм йӱн шалга пока мӓ ведра дон кӹртни пецкӓм теменӓ. Тӹ вӓрӹштӹ ӓнгӹр пындаш гыц вӹдважвлӓ лӓктӹнӹтӓт вӹджӹ когон ӱштӹ дӓ йонгата ыльы...
...Вадеш, качкындалытат хресӓньвлӓнӓ тыл йӹр изижӓт-когожат, цилӓн иквӓреш цымыргат дӓ ик кого семнялӓок тыл сотышты веремӓм эртӓрӓт...
Тевеш иктӓжӹ шонгемшӹ марым ядышташ тӹнгӓлеш: «Михӓлӓ! Лачокок ма соланавлӓ суасламарывлӓ ваштареш Кожваж алыкышты шидӓлӹнӹт?»
Тидӹм колын цилӓн трӱк полдымактылаш цӓрнӓт дӓ пӹлӹшӹштӹм кашартен Михӓлӓ-кугузам вел колышташ тӹнгӓлӹт. Тӹдӹ цигӓркӓм шыпшылын кахыралта дӓ шайышташ тӹнгӓлеш (...тӹжемшӹ гӓнӓок агыл вӓл...).
Тӹ шидӓлмӓш иктӓ кокшӱдӹ и перви лиӓлтӹн дӓ изи вырсы гань ылын маныт... Йынгы-Кушырышты тӹшӓк колышы патырвлӓм чоте шотеш пиштенӹт. Но, лачок тиды лиӓлтӹн, ӓль ямак вел курым гӹц курымыш аварген кузен — кӱ вара пӓлӓ?..
Ти йиш шайыштмашвлӓм, ямаквлӓм дӓ манеш-манешвлӓм ӹлӓлшӹвлӓ церот дон шайыштыныт. Сӓмӹрӹквлӓжӹ тынӓм первиш ӹлӹмӓш гишӓн пиш шукым пӓлӓш тӹнгӓлӹнӹт — техень шаныдым тыменьмӓш лиӓлтӹн...
...Тыл пӹслӓнен йӧрӓш тӹнгӓлмеш тӹшкӓнӓ тӹштӹ цымырген шӹнзен. Шонгыраквлӓ вел йук лыкдеок кӹньӹлӹт дӓ омештӹн-омештӹн амаш кӧргӹш пырен кеӓт. Пыйырт эртӹмӹк тӹшец цила йиш нерьюквлӓ оркестр гань шакташ тӹнгӓлӹт... Тӹдӹм колын кодшы сӓмӹрӹквлӓэт йук кычен ваштыл колтат дӓ пакыла тамам вычен шӹнзӓт... Хайзирӓк ӹрвезӹвлӓ ӹдӹрӓшвлӓм элтӓлен яратымаш йиш мадмашвлӓм тӹнгӓлнештӹ... Ӹдӹрӓшвлӓжӹ кайышланат, вуйта шӹдешкӓт мол (кыдыжы ӓнят кайышланыдеок седӹ...), ахальывлӓэтӹм лывшал колтат кынамжы цаткыдынок шокшы туп тӧр...
Теве кыды-тидӹ, иктӹ весӹ дон иквӓреш мадын-балуен, пӹц кӧргӹш кыргыж пырат дӓ тӹшӓк айырланен, шӹдӹр лӹвӓлӓн... пышкыды шуды вылӓн... шӹжвӹк мырым йыд вашт колыштын — курымеш мыжырангыт...
Весӹвлӓжӹ пӹслӓнӹш тыл йӹр пӹзӹрген, пел-йукын яратымаш мырывлӓм мырен шӹнзӓт... Сӓмӹрӹквлӓэт воксьок ӹнештӹ шӓлӓнеп ылнежӹ, но костан ӓтя-ӓвӓ йуквлӓ амашвлӓ кӧргӹш нӹнӹм сотыки шыпшеден пыртат...
(эче лиэш...)

ЦӒЦИВЛӒ

Ондрин Валька, Йынгы-Кушыргы

- Эй, ӹрвезӹвлӓ, пӓледӓ?!
- Мам?!
- Шурыш кеӓш келеш! Кӱ кеӓ?
- Малын?
- Сӓрӓн итӹрӓйӓш!
- Э, мӹнь!
- Мӹнь!
- Мӹнят!
- Мӹнят!..
...Эх, тӹнӓм Шур алык лапыштыжы когонок яжо ыльы: кеквлӓ мырат, пеледӹшвлӓ пеледыт. Мӓжӹ, ӹрвезӹ-ӹдырвлӓ, сӓранвлӓм сакой кыныж-сӱк гӹц итӹрӓен каштынна.
Тидӹ вет эче эртӹш курымын 60-шы ивланок, кого ГЭС вӹд пӱӓ яктеок ыльы. Мӓ теве-теве кудымшы классым веле тымень пӹтӓреннӓ дӓ кӓнгӹж каникулыш лӓктӹннӓӓт, ӹнде шамде сусу ылына. Анзылнына кым тӹлзӹ йӓрӓ веселӓ жеп мӓмнӓм выча дӓ аздара.
Шошымшы полой вӹд эртен кемӹкӹ, алыкеш вет тамахань кыныж-сӱквлӓӓт киэн кодыт. Шудым салымы годым вара нӹнӹ сӓш самынь тӹкнен, нӹнӹм локтыл шуэн кердӹт. Мӓжӹ гӹнь: кым ӹрвезӹ - мӹньӹ, Кришкӓн Влайка дӓ Ерохын Коля, дӓ кок ӹдӹр - кок Иванова Галя. Иктӹжӹ Михивырын ӹдӹржӹ, тӹдӹм Михивыр Галина манына, а весӹжӹм Танилӓн Галяжы. Цилӓн солана кӱшӹл-вуйвлӓ ылына, школышкат со иквӓреш каштына, мадашат иквӓреш мадына, икӓнӓ-иктӹнӓ доно чоте келшенӓ.
Техень керӓл пӓшам ӹштӓш коклы уштыш ӧрдӹжӹшкӹ мӓ седӹ ӹшкедурешнӓ агыл, а когорак эдем сага толынна. Имни араваэш мӓмнӓм солана мары Маюк Генай канден. Дӓ тӹдӹн эче Джек лӹмӓн овчаркыжы ылын, тӹдӓт сагана толын.
Пӓшӓжӹ ик кечеш веле агылат, мӓ Шур Орол пӧртеш ӹлӓш шагалынна. Йыдым ти пӧртӹштӹ амаленӓ, а сотыгечӹн со тӱнӹ кыргыжталына. Ти пӧрт сага сарай-кудывлӓӓт улы. Тӹштӹ ӹдӹрвлӓна мӓлӓннӓ качкаш шолтат. Ир качкышым качкындалнаат, мӓ имни араваш кузен шӹнзӹнӓат шуды сӓрӓнӹш кыдалына, тӹштӹ сакой укшвлӓм ик вӓрӹш цымырен погена дӓ кӓвӓн вӓрвламӓт савывлӓ гӹц итӹраенӓ, а вара тылым пижӹктен, нӹнӹм йылатенӓ. А кечӹвӓл шомыкы, мӹнгеш орол пӧртӹшкӹнӓ толына.
А кечӹвӓл паштек нимат ана ровотйы, Маюк Генайна ти шотышты пиш яжо бригадир ыльы. Вады якте пиш йӓрӓ жеп-хоть-мам ӹштӹ.
- Айда нӱштӹлӓш?!.
- Айда!
- Колымат кыченӓ!
Теве Шур сирӹш кыргыж толынаат, выргемвлӓнӓм кыдаш шуэн, иктӹ паштек весӹ, вӹдӹш тӹргештенӓ.
- Ӱштӹ?
- Воксеок агыл!
- Айда Шур гач?!
- О-о, кымда!
- Трусвлӓ мам лӱдыда? Ужыда, покшалны бакен улы. Янгыленӓ гӹнь, тӹштӹ кӓнӓлтӓш лиэш.
- Кенӓ?
- Кенӓ!..
Ӹдӹрвлӓ сир тӹреш кодевӹ, а мӓ, кымытын, Шур покшакыла иӓш тарвӓнӹшна. Сир кӱкшӹц гӹц анжен, такшым, вес сир якте шукылажат ак чуч, а вӹдӹш пырымыкы: ой-йой-ой, махань мӹндӹр! Но лачокшым, иктӓ 200 метӹржӹ лиэш, векӓт.
Мӹньжӹ моло сек пӹтӓриш гӓнӓ ти вӹдӹм ванжемӓт пиш когон лӱдӹн шӹнзӹнам, шанем, вес сир якте силаэм ситӓ вӓл. Ӓль техень кого вӹдышты вӹд лӹвецӹн тамахань кого колат тӹньӹм роалта, машанет. Ӹрвезӹвлӓэмӓт сагаэм тенгеок тумаен ин кеӓт векӓт, тожы ик юкымат ак лыкеп, шӱлештӹлӹт веле.
Шур покшалны якшар цӹреӓн бакен вӹд вӹлнӹ мадеш, тӹдӹ катер дӓ баржывлӓлӓн келгӹ вӓрӹм анжыкта. Теве мӓэт бакен док ин шона. Кидвлӓнӓ доно тӹдӹн кӹртни ваштыр пылдыржым роалтышна. Шӱлештӹлӹнӓ дӓ кӓненӓ.
- Ай-яй...
- Ай-яй...
- Янгылышна ма?
- Уке-э-э!..
Ти вӓрӹштӹжӹ утлаок келгӹ векӓт. А бакен вӹк дажы кузен шагалаш лиэш. Анжет гӹнь, эче вет вуйжы кечӹ сотеш тагыцелӓ тьыл-тьол мадын колта.
- Ужыда-а?..
- Ах-ха...
- Тьолгыжеш!
Кӹзӹт цилӓжок ак ӓшӹндӓрӓлт, кӱ мӓ логыцнӓ ти цӓцивлӓм царгаш тӹнгӓльӹ, но ылын-ылын: мӓ тамалын-ӓнят ти цӓци кӹшкӓрӹм цилӓ царген шуэннӓ). Но мӹньжӹн кидемжӹ тӹшкӹ ӹш тӹкнӹ машанем).
- Во, здорово!
- Вадеш мадашна!
- Ой, ак яры ыльы векӓт...
- Кӱ вара ужеш?
- Ак кел, ак кел, ӓлок мӹнгеш кенӓ!
- Кого дела!
- Теве колыда, тамахань мотор юк шакта!
Лачок вет, шукыштат агыл ӱлнӹ, вӹд сӓрӓлтӹш шайыц, шим ара кайын колтыш, а вара мотор юк яжоракынок шакташ тӹнгӓльӹ. Тидӹ моторан пыш ӓли катер векӓт, но тӹдӹ эче ик уштыш нӓрӹ палны ылеш.
Тамам худам ӹштен шумынам цаклен, мӓ царген шумы цӓци лаштыквлӓнӓм вӹдӹш кӹшкен шушна, а ӹшкежӹ йӹлерӓк мӹнгеш ӹшке сирӹшкӹнӓ иӓш тӓрвӓнӹшнӓ.
Сирнӓ якте иктӓ шӱдӹ метр лиэш, йӹлеок ин ат шо. Дӓ янгылашат теве тӧрӧк янгылен кешнӓ.А моторын юкшы со когоэмеш дӓ когоэмеш...
Теве сир якте изиш веле... изиш веле кодын ылнежӹ.
Мӹньжӹ, орати, эче кок-кым гӓнӓ вӹдымӓт подыл шӹнденӓм. Кахырем молы. Ӹрвезӹвлӓэм уже сирӹшкӓт лӓктӹт, а мӹньӹн ялем эче пындашымат ак шиж.
Теве мотор пыш манмет бакен докат миэн шо. Тӹштӹ трӱк шагал колтыш. Пышышты тамахань пӱэргӹ шӹнзӓ.Вара мотор юкшы эче урмыжаш тӹнгӓльӹ. Анжет гӹнь, тӹдӹ нержӹм лӱктен, токемлӓок толеш.
Теве, яра-хоть, содыки ялвлӓэм вӹд пындаш рокыш тӹкневӹ.
А ӹрвезӹ тӓнгвлӓэм ӹдӹрвлӓнӓ сага уже тура сирӹшкы кузен шагалыныт.
А мӹнь сирӹшкӹ веле лӓктӹн шоктышым, - тӓгӱ-ӓнят мӹньӹм шӱ гӹцем роалтыш. Анжет гӹнь, мотор пышет уже нержӹ доно сирӹш лӓктын шӹнзӹн, а мӹнемӹм кужы брезент плащан пӱэргӹ кычен шӹнден.
- Колтай! - саслем. Ак колты. Ик юкымат ак лык.
- Карангай! Мам кычен шӹнденӓт?! - ӹнгӹрем. Эче ик юкат уке. Ти кытлашты тагыце сӹсӹргӹшӹмӓт, морен гань тура неркӓшкӹ кузен кешӹм. Кужы плащан пӱэргет- паштекем. Тожы пӹсӹн кыргыжталеш, тама доко.Тӹшкӓвлӓ лош шӹлнем ыльы, но тӹдӹ мӹньӹм пыр-лоп ӓнгӹрӓлтен пиштӹш. Мӹнь как раз тамахань кыткы шӱнгӓ вӹк виӓлт вазым. Эче тӹдӹн кидӹштӹжӹ тамахань панды ылын виднӹ: кым-нӹл гӓнӓ тупым тама карштарыш доко.. Вара тӧрӧк тыр лин колтыш. Пӹлӹшӹш пи оптымы юк пыраш тӹнгӓльӹ. Киэм. Логер ӓнгӹш качы маклака куза, сӹнзӓвӹдемат лӓктеш. Мычкемжӹ кыткывлӓ эче кыдалыштыт.
- Джек! Джек!.. Колты!.. Колты, манам!- Маюк Генайын юкшы шакта. Мӹнь комдыкла сӓрнӓл анжальым, ти брезент плащан пӱэргӹ вӹкӹ оказытцы пинӓ кечӓлтын да плащ пачшым мӹнгеш-анеш шыпшедӹлеш.
Пӱэргӹжӹ гынь нимат ак попы, кид доно веле раведӹлеш. Маюк Генайна пижӹм вара кычышат, пӱэргӹ дорц тӹдӹм ӧрдӹжӹш карангдыш.
- Тидӹ апай ылеш вет, - Маюк Генай мӓлӓннӓ ынгылдара, - Бакынщык, - манеш.
Э-э, теве кӱ ылын. Седӹ, тӹдӹ ӹшке бакенвлӓжӹм анжен каштын. А мӓжӹ, ородывлӓ, йори гань ти веремӓн тӹдӹн хӓдӹржӹм содомаен коденнӓ.
А ӹрвезӹвлӓэмжӹ эче ваштылыт веле вет, ӹнде мӹньӹм "бакынщык" манын-манын колтат.
- А тӓжӹ?!
- А ма мӓжӹ?
- Тӓжӹ ада ыл ма?
- Кышты мӓжӹ?
- Иквӓреш ылыннаш...
- Иквӓреш дӓ... а зато тӹньӹн лачокат бакынет ӹнде чӱктӓлтӹн, - мыскылат.
Лачокат, ик сӹнзӓ лӹвӓлнем кӓкӓ лин шӹнзӹн оказытцы дӓ вет эче монгыремӓт якшар кыткывлӓ чӹнген шӹнденӹтӓт, якшар тыл гань йыла.
Пӹтӓрижӹ мӹнь улы свет вӹк шӹдешкен шӹнзӹнӓм ыльы. "Такешок вет, такешок!" - ӹшкедурешем шудалам. А вара изин-олен шаныкален, керӓлжымӓт ынгылаш тӹнгӓлӹнӓм. Вет бакен гӹцӹн тӹ цӓцивлӓм нӓлӹн шумыкына, мӓ йыдым кешӹ пароходын корныжымат самыньдаренӓ ылын.Тӹдӹ келгӹ вӓрӹм пӓлӹде, ошма коашыш пырен шӹнзӹн кердӹн. А тӹнӓмжӹ вет Шуржат цилӓ вӓреок моло келгӹ агыл ыльы, юж кӓнгӹж ӹрдӹжӹн, мӓ кыды вӓрӹштӹжӹ моло пеле якте кыргыж пыренӓ ыльы.
Но ма лин, тӹдӹ лин. Шурышты эче техень агыл масаквлӓ линӹт. Мӓ тӹштӹ пиш шукы яргата цӱдӓ кечӹвлӓм эртӓреннӓ.

ОМЪЮАВЛӒ

Ондрин Валька, Йынгы-Кушыргы

Ирок Шур алык лапышты тыр: арашӹнгӓвлӓ веле пызгат. Когораквлӓ шуды салаш кен колтенӹт, мӓ веле, рвезӹвлӓ, эче вӓрӹштӹнӓок пӓрдӓлын, нигыцеӓт кӹньӹл ана керд. Омжы пиш когонок нелӹ, кӹпцӹк вӹлӓн вуйым вуйта шӹм пуд темдӓ.
Тагачы молы ӓвӓм анзыцынрак кӹньылтӹнежӹ ыльы, пӹтарижӹ пурынок, а вара:"Анжы вет, ӱштӹ вӹдым вӹкет кӹшкӓлам!"-маньы.
-Хыть щокшы смольым йӧрӓл!- тенге вӓшештӹшӹмӓт, вес монгырыш веле сӓрнӓл вазым.
Мам вара, эче луаткок иӓш веле ылам ӹшкӓлӓ. Техеньӹ годым нимат ӹштен ат керд, омок тӹнь гӹцет силанрак. А тенгежӹ гӹнь вет мӓжӓт тиштӹ такеш амален ана ки, мӓмнӓнӓт ӹшке пӓшанӓ улы: мӹнь молы,шамак толшеш, Анани тӓнгем доно Шуркушыргы гӹц вӹдым шыпштем. Вес ӹрвезӹ-ӹдӹрвлӓӓт улы, нӹнӓт пӓшӓде ак шӹнзеп:иктӹвлӓ имнивлӓм анжат, весывлӓ пад лӹвӓк пум-шӓнгӹм йӓмдӹлӓт, качкаш шолташ турим итӹрӓят, шудым аврташ каштыт дӓ молат.
Ох, ӹнде вӓрӹштем шукы киӓш ак яры, ато вес ӹрвезӹвлӓ пӹсӹрӓкӹн кӹньӹлӹтӓт, эче сыцымат тӹлӓнет шӹрен кодат. Икӓнӓ тенге, екшуквлӓ, ӹштевӹ вет- амаш гӹц лӓктын шагальым, как раз ти кытлан когораквлӓ шудым сален толыт ыльы, мӹньӹм техеньӹм ужын колтен, ваштылаш тӹнгӓлевӹ.Мӹнгеш амашыш пырен, лицӓэм тӹнӓм тӹгӹр вашт анжал колтышым- сыц веле шалгем!..Тевеш, тевеш, эчеӓт кӹзӹт тӓгӱвлӓ хихиклен кыргыжталыт, омъюавлӓм "тымден" каштыт.
Эх, кӓрнӓлтен колтемӓт, йӹлерӓк ӹнде имним кычаш кемӹлӓ, вара тӹдӹм кандымыкы, пецкӓӓн араваэш кӹцкӹмӹлӓ. Кышты вара Ананиэмжӹ? Эче амала гыце? Имнилӓн кеӓш тагачы такшым мӹньӹн церотем.
Имнинӓжӹ моло утла пӹсӹ идӓ машаны. Мӓлӓннӓ вет со тӧргӹш доно кыдалыштмыла, а алашана мыльырак ӹшкӓлӓ, ӹзӹрӓ тӹдӹм когонат ат талаштары, кидетшӓт сӓп шыпшедӹлмӓшеш каршташ тӹнгӓлеш. Но охыр пецкӓ доно кемӹ годым, сотыки парым пуэнӓ конешны дӓ алык лап мычкы тунгырге веле кыдалына, Шуркушыргы якте кок уштыш веле гӹнят, йӓнгнӓм чоте кӓндӓренӓ:
-Э-ге-гей, хали-гали!
Э-ге-гей, хали-гай!
Вӹдшӹм сола лапыштышы вӹдсӹнзӓ гӹц нӓлӹнӓ. Но тиштӹ пыток пӓшӓлӓш келеш. А мӓ со вет церот доно пӓшӓлена. Шамак толшеш, если мӹнь тагачы имним кӹценӓм гӹнь, тӹнӓм вӹдӹм Анани лыктеш, а мӹнь вӹдӹм пецкӓшкӹ темӹмӹ годым, кӓнӓлтенӓт кердӓм.Тӹнь ти нӱжвек пӱжвӹд лоэш ямаш цацы(пецкӓшкӹжӹ вет пиш шукы ведрӓ вӹд пыра), а мӹнь ти веремӓн ирокшы омем пакыла шыпшам.
Икечӹ молы ведрӓнӓм валтен колтеннӓ ыльы, тагыце-ӓнят кид гӹцӹн сӹсӹрген кеш дӓ кенвазы. Яра тидӹ гишан эче иктӓт ак палеп да кыце-гӹнят, пагырым нӓлӹн, тӹдӹм мӹнгеш ыдырен лыкташ келеш ылнежӹ.
Молнам моло мӓ тенге ана амалы ыльы. А тидӹ ик тӓнгӓштӓрӹмнӓ паштек вет ли. Мам вара, мӓ, Анани доно коктын споренна, кӱ маняры амалыдеок тырхен кердеш? Кок йыд тырхеннӓ, а кымшы кечеш ирок имнинӓм кӹцкеннӓ дӓ тиш вӹдлан толынна. А варажы ӓшӹндӓрӓшӓт намыс. Вӹдсӹнзӓ яктежӹ эче шонна тама, а тӹштӹжӹ гӹнь колен вацшывлӓ гань кенвазынна. Иктӓ кок чӓсӹштӹ веле вӹдлӓн толшывлӓ кӹньӹлтенӹт. Вара имнинӓм тӓрвӓтӓш цаценӓ- а тӹдӹ пыдален шӹндӹмӹ гань вӓрӹштӹжок шалга.
Анженӓ гӹнь, когонок потикӓ:имнинӓ тарта лошты ик пичӹ монгырны шалга, а пецкӓӓн аравана- вес монгырны. Кыце тидӹ тенге лин кердын? Арава- ик монгырны, а имни- вес монгырны? Омпышанвлӓэт мӓ воксеок ынгылен ана керд. А Шуркушыргы ӹрвезӹвлӓ уталген кеен ваштылыт. Тенге, екшуквлӓ, мыскылен пуэнӹт: имнинӓм туарен, арава тартавлӓм пичы раж вашт лыктын, вес вецӹн мӹнгеш кӹцкен шӹнденӹт- ни анзык, ни шайык...
- Эй,Валька, ситӓ амалаш, кӹньӹл, пецкӓнӓ циц!- Ананин юкшы шакта. Шижӹн колтышым, лачокат, тӹдӹ уже сӓпӹм пӹтыркӓлен, имнинӓм мӹнгешлӓ сӓрӓлӓш цаца."Тырлай,-шанем,-тагачыжы цилӓок шот доно вӓл?"
- Ведрӓнӓжӹм ана лык ма?- тыргыжланен Анани гӹц ядам.
- Махань ведрӓм?
- Тевеш,.. икечӹ валтен коденнӓ ыльы?..
- Кына-а-ам?
- Тевеш тӹнӓметшӹ?..
- Ит алталы!
- Лачок попем!
- Омыным ужделат? Шӹц йӹле!
Мӹнь пецкӓ вӹц кузен шӹнзӹмӓт, пел корны эртӹмӹ якте ик юкдеок шӹнзӹшӹм. Со тумаем, тидӹ лачокат ылын ӓли агыл? Раз Анани ведрӓ гишӓн ак пӓлӹ, значит, нимат техеньӹ ылде, лач омынеш веле кайын. Сотыки вара тырхен шӹм керд дӓ ядым:
- Тӹнь, Анани, амалыдеок маняры тырхен кердӓт?
- Амалыде?-
- Ы-ӹ-ӹ?...
- Ам пӓлӹ...
_ Айда споренӓ?!
- Айда!
Лачокат вет Анани дон спорышна. Цилӓ вара омынем семӹньок ли: кок йыд тырхеннӓ, вара ирокеш вӹдланӓт Шуркушыргыш кеннӓ дӓ тенгеок вӹдсӹнзӓ сага вара шыралт вазынна.Имнинӓм веле тупынешлӓ иктӓт кӹцкен шагалтыделыт, тӹдӹ ӹшкедурешӹжок амашвлӓ докы охыр пецкӓ доно миэн шагалын.Амашвлӓ доны вес ӹрвезӹвлӓ тӹдӹм ужын колтенӹтӓт, мӹнгеш мӓмнӓм кӹчӓлӓш толыныт. А мӓ, пышкыды шуды вӹлнет, нерӹм веле шыпшыл колтенӓ- амаленнӓ, маныт ыльы доко.
Вот техень омъюавлӓ ылынна.